CPR 2024 i EN 15804:2012+A2:2019: ślad środowiskowy betonu

CPR nie oznacza automatycznie deklaracji środowiskowej dla każdego betonu

Rozporządzenie (UE) 2024/3110 przewiduje docelowe deklarowanie właściwości technicznych i środowiskowych wyrobu. Nie oznacza to jednak, że od jednej daty każdy beton towarowy automatycznie będzie objęty obowiązkiem deklaracji środowiskowej według CPR.

Art. 15 CPR mówi o deklaracji właściwości użytkowych i zgodności oraz o właściwościach w zakresie zrównoważenia środowiskowego w całym cyklu życia. Te informacje są powiązane z właściwą zharmonizowaną specyfikacją techniczną albo europejskim dokumentem oceny. Dlatego przy betonie trzeba rozróżnić dwa poziomy: certyfikację systemu Zakładowej Kontroli Produkcji (ZKP) oraz przygotowanie danych środowiskowych pod wymagania, które będą wynikać z właściwych specyfikacji CPR, i pod dobrowolne deklaracje środowiskowe wyrobu (EPD).

Producent nie musi czekać na akty i specyfikacje wykonawcze CPR, aby uporządkować dane. Już w 2026 r. można zebrać informacje o recepturach, składnikach, energii, transporcie i zmianach technologicznych. Będą one potrzebne do obliczenia śladu środowiskowego i opracowania deklaracji publikowanych w programie EPD Polska.

Co wnosi EN 15804:2012+A2:2019

EN 15804:2012+A2:2019 nie zastępuje PN-EN 206 i nie jest normą produkcji betonu. Określa moduły cyklu życia, wymagania dotyczące danych wejściowych i ich jakości oraz wskaźniki oddziaływania środowiskowego stosowane w EPD.

Dla betonu konieczna jest jeszcze właściwa reguła kategorii wyrobu, czyli c-PCR. EPD Polska wskazuje, że dla betonu towarowego i prefabrykatów betonowych właściwą normą c-PCR jest EN 16757. Norma określa dla betonu wymagania dotyczące klas, reprezentatywności danych, składu receptury i zakresu informacji w deklaracji.

CPR w załączniku II nie sprowadza środowiska do jednego wskaźnika. Pierwsza grupa obejmuje skutki zmiany klimatu: ogółem, paliwa kopalne, emisje biogeniczne oraz użytkowanie gruntów i zmianę użytkowania gruntów. Kolejne grupy obejmują między innymi zakwaszanie, eutrofizację, zużycie wody, zasoby abiotyczne, cząstki stałe i toksyczność.

Dlatego teksty sprzedażowe typu „mamy ślad węglowy betonu” są za wąskie, jeżeli mają wspierać wymagania wynikające z CPR. Profesjonalny opis powinien wskazywać, jaki wyrób lub receptura są objęte oceną, według jakich zasad kategorii wyrobu, dla jakich modułów cyklu życia i z jakiego okresu pochodzą dane.

Jak to przekłada się na beton, skoro nie ma jeszcze nowej normy zharmonizowanej

Obecna certyfikacja betonu towarowego w ramach AC 210 dotyczy systemu Zakładowej Kontroli Produkcji w krajowym systemie 2+ i odnosi się do PN-EN 206+A2:2021-08 oraz PN-B-06265:2022-08 wraz z PN-B-06265:2022-08/Az1:2025-08. Producent potrzebuje tego certyfikatu przed sporządzeniem krajowej deklaracji właściwości użytkowych i oznakowaniem wyrobu znakiem budowlanym B. Certyfikat ZKP nie jest deklaracją środowiskową przewidzianą w nowym CPR.

Plan prac Komisji wskazuje rodzinę 26 jako wyroby związane z betonem, zaprawą i zaczynem. Dla tej rodziny plan zakładał dokument etapu III w I kwartale 2026 r., wniosek normalizacyjny w IV kwartale 2026 r. oraz termin dostarczenia norm w 2029 r. W tabeli planu prac nie ma jeszcze daty uczynienia norm obowiązkowymi ani daty aktu delegowanego dotyczącego wymagań wyrobu.

Producent nie powinien twierdzić, że każdy beton podlega już pełnej deklaracji środowiskowej. Może poinformować, że przygotowuje dane dotyczące receptur i produkcji do EPD oraz przyszłych wymagań właściwej specyfikacji CPR.

Cement przyspiesza wymagania środowiskowe dla betonu

Nawet jeżeli beton jako rodzina 26 ma własny harmonogram, producent betonu nie działa w próżni. Cement, wapna budowlane i inne spoiwa hydrauliczne są w planie prac osobną rodziną 15. Dla tej rodziny plan wskazuje termin dostarczenia norm w III kwartale 2027 r. oraz uczynienie norm obowiązkowymi i przyjęcie aktu delegowanego w IV kwartale 2027 r.

Plan prac Komisji zapowiada również obowiązkową etykietę dla cementu pokazującą potencjał globalnego ocieplenia. Dla betonu jest to istotne, ponieważ cement zwykle odpowiada za największą część wyniku środowiskowego receptury. Im szybciej producent uporządkuje dane od dostawców spoiw, tym łatwiej będzie później wiarygodnie liczyć i aktualizować dane dla mieszanek.

Dane środowiskowe muszą odpowiadać realnej produkcji

Ryzyko pojawia się wtedy, gdy obliczenie nie odpowiada realnej recepturze i zapisom produkcyjnym. Jeżeli dane środowiskowe opisują inną mieszankę niż ta, która jest produkowana i kontrolowana, dokument traci wartość dla klienta, projektanta i jednostki oceniającej.

Dane środowiskowe trzeba przypisać do receptury, wytwórni betonu i zapisów produkcji. Ich opracowanie, granica systemu i weryfikacja pozostają jednak odrębne od certyfikacji ZKP.

• numer receptury, klasa betonu i wytwórnia betonu
• rodzaj oraz ilość cementu, dodatków mineralnych, domieszek i kruszyw
• źródła danych od dostawców: deklaracje środowiskowe wyrobu (EPD), oświadczenia dostawców, faktury, dokumenty WZ albo dane technologiczne
• zużycie energii, paliw, wody oraz dane o transporcie składników
• okres, z którego pochodzą dane, oraz osoba odpowiedzialna za ich zatwierdzenie
• zapis oceny wpływu zmiany receptury na wyrób i na dane środowiskowe

Żużel, popiół i kruszywo z recyklingu nie są automatycznie „zielone”

Dodatek żużla wielkopiecowego, popiołu lotnego lub kruszywa z recyklingu nie przesądza o wyniku środowiskowym betonu. Wynik trzeba obliczyć dla konkretnego wyrobu. Beton nadal musi spełniać wymagania techniczne i trwałościowe dla zamierzonego zastosowania.

W komunikacji należy wskazać, że dla danej receptury prowadzone są zapisy ZKP, dane środowiskowe obliczono według EN 15804:2012+A2:2019 oraz właściwej c-PCR, a wynik dotyczy określonej klasy betonu, wytwórni i modułów cyklu życia.

Czego nie obiecywać w komunikacji z klientem

Certyfikat ZKP potwierdza ocenę Zakładowej Kontroli Produkcji. W krajowym systemie 2+ producent potrzebuje tego certyfikatu przed sporządzeniem KDWU i oznakowaniem wyrobu znakiem budowlanym B. EPD przedstawia informacje środowiskowe o wyrobie i jest odrębnym dokumentem.

Nie należy też obiecywać jednego wyniku dla całego betonu z wytwórni, jeżeli receptury, klasy betonu, cementy i dodatki różnią się istotnie. W takim przypadku trzeba jasno określić, czy mówimy o jednej recepturze, rodzinie receptur, średniej z wytwórni czy danych projektowych dla konkretnej inwestycji.

W komunikacji trzeba oddzielać informacje o certyfikacie ZKP, KDWU i znaku B od informacji zawartych w EPD albo obliczeniu śladu środowiskowego.

Co producent betonu powinien zrobić teraz

Producent powinien sporządzić wykaz receptur objętych obliczeniem, składników wpływających na wynik środowiskowy, danych dostępnych od dostawców oraz odpowiadających im zapisów produkcji.

W procedurze ZKP trzeba także określić sposób postępowania przy zmianie receptury. Jeżeli producent wprowadza w wytwórni cement o innym składzie, zmienia udział dodatku mineralnego albo przechodzi na inne źródło kruszywa, decyzja powinna obejmować wymagania techniczne betonu i wpływ na dane środowiskowe.

W zapytaniu o certyfikat trzeba podać wyrób, wytwórnię betonu i normę stosowaną w ZKP. W zapytaniu o ślad środowiskowy należy wskazać recepturę, okres, z którego pochodzą dane, zasady obliczenia i sposób weryfikacji. Pytając o CPR, trzeba rozróżnić dane już dostępne od danych zależnych od przyszłej specyfikacji dla rodziny 26.